GONG XI FA CAI! Maligayang pagdating sa Taon ng Kabayo—o baka “Trojan Horse” sa makabagong panahon?
Kapansin-pansin ang pagdami ng mamamahayag at turistang bumibisita sa Tsina, na ipinapakita sa makukulay na social media posts. Dalawang panig ang bisa ng “tourism diplomacy,” at tiyak na tatanggapin din ng Pilipinas ang mas maraming turistang Tsino sa ating mga pulo.
Ngunit kasabay nito, isinusulong sa Kongreso ang panukalang pag-amyenda sa dekada nang luma nating batas laban sa espiya. Paalala ito na sa panahon ng malayang paglalakbay at digital na koneksyon, may implikasyong panseguridad na hindi naisip ng mga lumang batas.
Dito pumapasok ang malaking “pero.” Kapag Pilipino ang bumibiyahe sa Tsina, kadalasan ay para magtrabaho, mag-aral, o maglibang. Hindi sila pumupunta roon upang makialam sa pulitika o seguridad ng bansang iyon. Ngunit kapag baligtad ang daloy, nagbabangon ng tanong ang laki ng bilang. Sa populasyong higit 1.4 bilyon, kahit maliit na bahagdan lamang ang may ibang layunin, maaari itong maging seryosong banta.
Batay sa mga ulat ng intelihensiya sa nakalipas na dalawang dekada, hindi na teorya ang espiya. May mga banyagang operatibang kumikilos dito—pisikal, digital, at pampulitika—lampas sa inosenteng turismo o kalakalan. Gayunman, ang pangunahing batas natin laban sa espiya ay mula pa 84 taon na ang nakalipas, noong panahon ng Commonwealth at Ikalawang Digmaang Pandaigdig—bago pa ang Internet, cyberwarfare, satellite mapping, biometric databases, at malware.
Noong Enero, ibinunyag ng Bureau of Immigration na isang umano’y espiyang Tsino ang naninirahan dito mula 2013, nagkaroon pa ng permanent residency sa pamamagitan ng kasal, at malayang paglabas-masok ng bansa sa loob ng mahigit isang dekada bago nadakip. Noong Setyembre naman, binalaan ni Senador Ping Lacson sa isang pagdinig na kailangang buwagin ang buong network ng operasyon ng espiya: “Kapag naaresto mo ang isa, may kapalit agad.”
Hindi na dapat ito ikagulat. Matagal nang may panghihimasok ng banyaga—mula sa pag-impluwensya sa mga militante hanggang sa pagtawid ng mga terorista mula sa karatig-bansa upang maghasik ng karahasan sa Mindanao at Kamaynilaan. Ang kaibahan ngayon ay ang lawak, lihim na layunin, at digital na kakayahan ng mga operatiba, lalo na sa gitna ng tumitinding tensyon sa West Philippine Sea.
Habang tinatalakay ang bagong batas kontra espiya, dapat ding sagutin ang mahihirap na tanong: Bakit tila nakapagtago nang matagal ang mga operatiba? Kapabayaan ba ito, maling kalkulasyon, o may mas malalim na dahilan?
Sa panahong ang cyberattacks—na iniuugnay ng ilang IT analyst sa Tsina at iba pa—ay patuloy na banta, kailangang kumilos ang Kongreso nang mas mabilis. Hindi lamang sa pisikal na mundo umiiral ang espiya, kundi higit sa cyberspace.
Sa harap ng mga panganib na ito, mauunawaan ang babala tungkol sa posibilidad ng isang “Manchurian candidate” sa 2028—isang lider na maaaring kumatawan sa interes ng ibang bansa. Ngunit tunay bang imposibleng mangyari iyon? O panahon na upang harapin ang posibilidad, bago pa mahuli ang lahat?
* * *
SHORT BURSTS. Para sa mga komento o reaksyon, mag-email sa [email protected] o mag-post sa @Side_View sa X app (dating Twitter).
