CAGAYAN DE ORO, Philippines – Umabot na sa mahigit 300 ang bilang ng mga kaso ng acute gastroenteritis (AGE) sa Cagayan de Oro City noong Setyembre 2025 lamang, ayon sa City Health Office (CHO).
Sinabi ng CHO na ito ay isang makabuluhang pagtaas kumpara sa karaniwang average na 200 kaso na naitala kada taon.
Gayunpaman, nilinaw ng mga awtoridad sa kalusugan na hindi pa idineklara ang outbreak dahil tanging ang Department of Health (DOH) lamang ang makakagawa nito.
Matatandaang lumabas ang mga ulat noong Setyembre na karamihan sa mga pasyente ay bumisita sa mga establisyimento sa downtown area bago makaranas ng mga sintomas.
Sa kabutihang palad, sinabi ng CHO na wala sa mga pasyente ang nagkaroon ng malubhang komplikasyon at lahat ay nakalabas na sa mga ospital.
Sinabi ni CHO sa 19 na sample ng tubig na nakolekta mula sa mga establisyimento at población barangay, 16 ang nagpositibo sa bacterial contamination.
“Syempre kanang kalibang normal na siya nga physiological nga response sa body whenever naay makasulod nga dili ingon nato nga kontra sa imong body gani iya gyud na gusto ipagawas,” ayon kay CHO Chief, Dr. Rachel Dilla.
Upang maiwasan ang karagdagang mga kaso, inihayag ng CHO ang mas mahigpit na inspeksyon at pagsuri sa sistema ng tubig sa mga establisyimento sa buong lungsod. Ang karagdagang pagsusuri sa tubig ay naka-iskedyul sa Oktubre 3, 2025 upang matukoy kung nagpapatuloy ang kontaminasyon.
“Kung permanente na gyud siya then ibalik na nato kay karon wala nato sila gipagamit sa og tubig nga (gikan sa cistern) after that then we will also whatever is the result then we will give them kanang panugot sa pag-gamit na sa ilang tubig,” dagdag niya.
Samantala, hindi isinasantabi ng CHO ang posibilidad na ang kontaminasyon ay maaaring nagmula sa hindi nakolektang basura, kahit na nilinaw ng mga opisyal na walang pag-aaral na nakumpirma na ito ang dahilan, dahil maraming mga kadahilanan ang maaaring magdulot ng kontaminasyon sa tubig.
“Ang diarrhea is can be caused by anything it could be sa pag-prepare sa imong pagkaon per se wala kayo ka nanghugas sa imong kamot hygiene that’s why atong gina emphasize ang hand washing and also diarrhea can be viral,” saad ni Dilla.
Nilinaw ng Cagayan de Oro Water District (COWD) noong Miyerkules, Oktubre 1, 2025, na ang bacterial contamination sa tubig, na maaaring nagdulot ng pagtaas ng kaso ng acute gastroenteritis (AGE) sa lungsod, ay maaaring nagmula sa after-the-meter sources at hindi sa mga pangunahing linya.
Ipinaliwanag ng COWD na saklaw ng responsibilidad nito ang linya ng pamamahagi mula sa mga pipeline nito hanggang sa metro ng tubig ng consumer (before-the-meter). Ang kalidad ng tubig sa mga pinagkukunan pagkatapos ng metro, kabilang ang mga pasilidad ng imbakan at mga in-house na sistema ng mga establisyimento, ay nagiging responsibilidad ng mamimili.
Matapos ang insidente, sinabi ng COWD bukod sa mga kabahayan, magsasagawa rin ito ng pang-araw-araw na water sampling test sa mga establisyimento upang mamonitor ang kalidad ng tubig.
Sinabi rin ng water utility na patuloy nitong pabubutihin ang mga pipeline nito at hinikayat ang mga concessionaires na agad na mag-ulat ng mga pagtagas upang maiwasan ang pagpasok ng kontaminasyon sa system.
“That’s why we are encouraging all the concessionaires ang tanang publiko nga if ever naa moy makita nga gamay lang nga leakage do report it immediately sa water district para ma-attend nato diretso para ma-avoid ng mag seep in nga contamination,” ayon kay COWD General Manager, Engr. Edna Najeal. RNT/MND
