ANG tanging dahilan kung bakit tila hindi gaanong pinapansin ang napakalaking pagguho ng tambak ng basura noong Biyernes sa Rizal Provincial Sanitary Landfill sa Rodriguez ay simple: walang naiulat na namatay. Wala pa—at sana’y wala nga.
Bandang alas kuwatro ng hapon noong Pebrero 20 nang biglang bumigay ang malaking bunton ng basura sa Sitio 1B, Barangay San Isidro, sa loob ng landfill na pinatatakbo ng International Solid Waste Integrated Management Specialist Inc. Nangyari ito habang pinapantay ng mga operator ng bulldozer ang mga basura. Isang makina ang dumulas pababa sa bangin ng dumi.
Tatlong operator ng heavy equipment ang pansamantalang na-trap ngunit agad ding nasagip. Nagtamo sila ng mga sugat at kalauna’y pinauwi. Ang mga unang ulat na may dose-dosenang natabunan—o 50 nawawala—ay hindi nakumpirma. Dalawang araw pa bago naipagbigay-alam sa pulisya ang insidente. Humiling ang pamahalaang panlalawigan sa Department of Environment and Natural Resources ng imbestigasyon.
Hindi ito nakaaaliw—nakapanghihilakbot ito.
Naranasan na ng bansa ang ganitong trahedya. Noong 2000, ang pagguho ng tambakan sa Payatas dumpsite ay kumitil ng mahigit 200 buhay at nagbaon ng mga komunidad sa ilalim ng bundok ng basura. Nagkaroon ng mga pagsasara at pangakong “hindi na mauulit.” Dapat sana’y hinigpitan ang regulasyon at ginawang makabago ang pamamahala ng basura.
Ngunit narito pa rin tayo—patuloy na nagtataas ng tambak na maaaring gumuho, patuloy na umaasa sa suwerte.
Hindi maliit ang insidente sa Rodriguez. Isang malakas na ulan o paggalaw ng lupa lamang ang kailangan upang mauwi ito sa mas malagim na sakuna.
Dapat mamuhunan ang pamahalaan sa makabagong solusyon, hindi sa sistemang tambak-at-tabon. Ang pagtulak ni Mayor Isko Moreno sa Maynila na higpitan ang patakaran at maningil para sa eleksyon ay patunay ng lawak ng krisis. Ngunit hindi sapat ang polisiya kung kulang ang disiplina ng publiko.
Dapat magsimula sa tahanan ang wastong paghihiwalay at pagre-recycle ng basura, at palawakin ito sa komunidad. Ipinakita na ng mga Non-governmental organization at barangay materials recovery program na posible ito at dapat tularan sa buong bansa.
Gayunman, hindi sapat ang pagsisikap ng bawat pamilya. Nasa estado ang pangunahing pananagutan. Dapat tigilan ang pag-asa sa mga landfill na tila ibinabaon lamang ang panganib sa ilalim ng lupa.
Sinimulan na ng administrasyon ni Ferdinand Marcos Jr. ang pagsasaayos ng mga proyektong pampubliko. Kasabay nito, dapat maglaan ng tuloy-tuloy na pamumuhunan sa makabago at makakalikasang sistema ng pamamahala ng basura—mga pasilidad na nakatuon sa ‘sustainability’ at pagre-recycle, hindi sa simpleng pagtatago ng dumi na tayo rin ang lumilikha.
* * *
SHORT BURSTS. Para sa mga komento o reaksyon, mag-email sa [email protected] o mag-post sa @Side_View sa X app (dating Twitter).
