MANILA, Philippines – NILAGDAAN ni Pangulong Ferdinand R. Marcos Jr. ang Republic Act No. 12289 o Accelerated and Reformed Right-of-Way (ARROW) Act, na naglalayong pabilisin at tiyakin ang patas na pagkuha ng lupa para sa infrastructure projects habang nagbibigay ng tamang kompensasyon sa mga landowner at apektadong pamilya.
Tinintahan upang maging ganap na batas ni Pangulong Marcos noong Setyembre 12, ipinakilala ng RA No. 12289 ang mga pagsusog o pagbabago sa ilang seksyon ng RA No. 10752, o Right-of-Way Act of 2016, at maging ang mga bagong seksyong idinagdag.
Tinutukoy ng ARROW Act ang mga national government project at mga private entity na nagbibigay ng public service, at maging ang mga panuntunan sa negotiated sales.
Nakasaad sa batas na ang angkop na price offer ay dapat na nakabase sa valuation system at schedule of market values (SMV) na itinatag sa ilalim ng RA No. 12001, o Real Property Valuation and Assessment Reform Act of 2024.
Sa kawalan ng aprubadong SMV, ang alok na halaga ay ibabatay sa Bureau of Internal Revenue (BIR) zonal land valuation at sa assessed value ng ari-arian, kabilang na ang makinaryang kinokonsidera bilang immovable sa ilalim ng New Civil Code, mga istraktura, pananim, o mga puno.
Para sa mga untitled lands, ang landowner o possessor ay kailangan magsumite ng tax declaration, isang affidavit mula sa disinterested residents kung saan matatagpuan ang lupa, isang Real Property Tax Certificate, sertipikasyon mula sa Department of Environment and Natural Resources (DENR), at property technical description.
Inamiyendahan ng bagong batas ang Seksyon 6 ng RA No. 10752 ukol sa Guidelines for Expropriation Proceedings, na inaatasan ang implementing agency o private entity na magdeposito sa korte ng 15% ng market value ng lupa sa paghahain ng reklamo.
Kabilang sa deposito ang 100% replacement cost, improvement depreciation, at 15% market value ng mga pananim at puno na matatagpuan sa loob ng property.
“The section on the relocation of informal settlers was also amended, with the Department of Human Settlements and Urban Development (DHSUD) coordinating with the local government units (LGUs) in establishing and developing resettlement sites for informal settlers,” ayon sa ulat.
Samantala, sa ilalim ng inamiyendahang Seksyon 10, ang public-private partnership (PPP) project right-of-way acquisition ay dapat alinsunod sa RA No. 11966 o Public-Private Partnership (PPP) Code of the Philippines of 2023, at sa implementing rules and regulations (IRR) nito.
Ang kompensasyon para sa project-affected land, structures, improvement, at immovable machineries ay dapat nakabatay sa New Civil Code.
Sa ilalim ng inamiyendahang Seksyon 12, “a private entity violating the provisions of the ARROW Act is held accountable by law, which holds its president, manager, director, trustee, or responsible officers liable for civil or criminal sanctions.”
Pinalawak din ng bagong batas ang komposisyon ng mga departamento na inatasang maghanda ng implementing rules and regulations (IRR).
Kabilang dito ang mga Kalihim ng Department of Agriculture (DA), Department of the Interior and Local Government (DILG), Department of Economy, Planning, and Development (DEPDev), Department of Agrarian Reform (DAR), Department of Environment and Natural Resources (DENR), at DHSUD.
Ang mga seksyong idinagdag ay ang Seksyon 5 sa Entry and Use of Property Within Ancestral Domains; Seksyon 11 sa Relocation of Utilities and Facilities Owned by Utility Providers Affected by a National Government Project; Seksyon 15 sa applicability ng Republic Act No. 8975 para sa expeditious implementation and completion of government infrastructure projects sa pamamagitan ng pagbabawal sa mga lower court na mag-isyu ng temporary restraining orders; Seksyon 16 sa Guidelines on Information Sharing and Assistance for Right-of-Way Acquisition; Seksyon 17, Foreign-Assisted Projects; at Seksyon 18 sa Public Disclosure of Essential Right-of-Way Information. /Kris Jose
