MANILA, Philippines – Sinabi ng Department of Agriculture (DA) na ang dating tahimik na halamang-ugat na may lilang lamang at karaniwang gumagapang sa balag sa bakuran ng mga tahanang Pilipino ay makikita na ngayon sa mga cheesecake sa New York, croissant sa Paris at latte sa Sydney at naging pandaigdigan na ang ube.
Ayon sa Department of Agriculture kung nais ng Pilipinas na higit pa sa panandaliang pagsikat sa mundo ng pagkain ang makamit ng ube, kailangan nito ng higit pa sa ingay sa social media at kailangan nito ng mas mahusay na produktong ube.
Ito mismo ang matagal nang hinahanap ng mga siyentista sa University of the Philippines Los Baños (UPLB). Matapos suriin ang 188 accession ng greater yam (Dioscorea alata) mula sa mga bukirin at gene bank sa iba’t ibang panig ng bansa, nakilala nila ang 10 natatanging uri na maaaring maging pundasyon ng susunod na kabanata ng kuwento ng ube ng Pilipinas.
May mga uri na kahanga-hanga ang ani. Ang iba naman ay may mas matingkad na lilang laman, mas masarap na lasa, mas matitibay na likas na pigment, o natatanging mga gene na mahalaga sa mga plant breeder. Walang iisang uri na taglay ang lahat ng katangiang hinahanap, ngunit sama-sama nilang ipinapakita ang blueprint para sa isang mas matatag at mas mahusay na industriya ng ube. At nagsisimula ang blueprint na ito sa isang simpleng pagkilala sa katotohanan:
Ayon sa DA may mga ube na may maringal na lilang kulay na karapat-dapat ihain sa mga display ng matatamis. Ang iba ay may malinamnam na puting laman, habang may ilan namang nakakagulat na may kulay kahel na laman sa ilalim ng kanilang magaspang na balat. Makulay at sari-sari ang mga ito, tulad ng mga wika at diyalektong ginagamit sa mahigit 7,000 isla ng Pilipinas. Ngunit sa ilalim ng pagkakaiba-iba ng mga kulay ay may mas mayamang pagkakaiba-iba na nakasulat sa kanilang DNA.
Nabatid na sa paggamit ng libo-libong genetic marker, gumawa ang mga mananaliksik ng DNA fingerprint para sa mga uri ng ube sa Pilipinas. Dahil dito, natutukoy nila ang pagkakaiba ng isang halamang-ugat sa isa pa nang may siyentipikong katumpakan. Para itong pagbibigay ng sariling pasaporte sa bawat natatanging ube.
Idinagdag pa ng ahensya mahalaga ito dahil ang tagumpay ng isang industriyang nakatuon sa pag-export ay nakasalalay sa pagkakapare-pareho ng produkto. Ang isang panaderya sa California na umo-order ng premium na lilang ube ay umaasang pareho ang kulay, lasa, at texture sa bawat padala. Makakatulong ang genetic mapping sa pagtukoy at sertipikasyon ng mga magiging bagong uri ng ube, upang matiyak na tunay na planting materials ang itinatanim ng mga magsasaka at magkaroon ng kumpiyansa ang mga exporter na ang lumalabas sa mga pantalan ng Pilipinas ay eksaktong produkto na ini-order ng mga mamimili.
Kaugnay nito itinuturo rin ng pag-aaral sa mga plant breeder kung aling mga uri ang maaaring maging mga panalo sa hinaharap. Namukod-tangi ang Villasis 2 bilang kampeon sa ani, na nakakagawa ng mahigit 60 tonelada kada ektarya, habang nananatiling gold standard sa lasa ang Kinampay. May iba pang uri na namukod-tangi naman sa bango, kulay, o anthocyanins—mga likas na compound na nagbibigay sa ube ng matingkad nitong kulay at antioxidant properties.
Ayon pa sa Department of Agriculture mMaaaring hindi na kailangang tumuklas pa ng panibagong pananim para mahanap ang susunod na superstar ng Pilipinas sa pandaigdigang merkado. Maaaring tahimik na itong tumutubo ngayon sa isang bakuran sa kung saan. (Santi Celario)
