MANILA, Philippines – Nanawagan si Senate President Pro Tempore Panfilo “Ping” M. Lacson nitong Linggo ng mas matindi — at kahit “extreme” — na hakbang ng pamahalaan upang maprotektahan ang mga Pilipino laban sa patuloy na pagtaas ng presyo ng petrolyo.
Binigyang-diin ni Lacson na dapat ding isapubliko ng pamahalaan ang mga hakbang nito laban sa mga nagsasamantala, at sinabing ang anumang ginhawang dulot ng posibleng pagsuspinde ng excise tax ay maaaring maramdaman pa lamang pagsapit ng Hunyo — kung meron man.
Iginiit din niya ang pangangailangang matiyak ang wastong paggamit ng humigit-kumulang P230 bilyon na posibleng pondo mula sa 2025 at 2026 General Appropriations Acts (GAA) upang matulungan ang mga sektor na pinakaapektado ng krisis sa langis.
“May mga batas na pwedeng gamitin ang provision ng mga batas na ito dahil may state of energy emergency. Ngayon kung paano i-implement yan, at kailan gagamitin, kailan i-implement at paano i-implement, yan ang mas importante,” aniya sa panayam sa DZBB.
Ani Lacson, sa ilalim ng Republic Act 8479, maaaring pansamantalang i-takeover o pangasiwaan ng Department of Energy (DOE) ang operasyon ng sinumang tao o entidad na sangkot sa industriya ng langis, sa pambansang emergency at kung kinakailangan para sa kapakanan ng publiko.
Sa ilalim naman ng Republic Act 12120, maaari ring pansamantalang i-takeover o pangasiwaan ng DOE ang operasyon ng sinumang tao o entidad sa industriya ng natural gas sa panahon ng pambansang emergency kung kinakailangan para sa kapakanan ng publiko.
Pinahihintulutan ng Republic Act 9511 ang Pangulo na pansamantalang kunin at patakbuhin ang transmission system at/o subtransmission systems ng National Grid Corp. of the Philippines (NGCP), o suspendihin ang operasyon nito para sa kapakanan ng kaligtasan, seguridad, at kapakanan ng publiko, na may kaukulang kabayaran sa NGCP, ani Lacson.
“Extreme measures yan pero kailangan ng government on their toes mag-monitor at kung may talagang pag-aabuso ang sector na ito kailangan pumasok ang government, at least nakaamba para maging babala sa mapag abuso,” aniya. “Kailangang vigilant din dapat ang mga kababayan natin.”
Ikinabahala rin ni Lacson na hanggang ngayon ay wala pang malinaw na update ang pamahalaan kung paano pinarusahan ang mga gasoline station at dealer na nahuling nagbenta ng fuel sa mataas na presyo nang walang tamang pahintulot.
“Kailangan makakuha tayo ng feedback, ano nang nangyari sa sinasabi nilang nahuli nila. Kasi in flagrante yan, plain sight yan. Nakapaskil sa kanilang presyo na tinaas nila agad-agad di pa authorized ng DOE or ng ERC,” aniya.
Itinuro ni Lacson na ang Republic Act 12316, na nagbibigay ng emergency powers sa Pangulo upang tugunan ang problema sa langis, ay nangangailangan ng isang buwang monitoring period bago maisuspinde ang excise tax sa fuel. Sa interpellation ni Lacson ng panukala, iminungkahi niyang paikliin ito sa dalawang linggo upang mas mabilis maramdaman ng publiko ang ginhawa sa presyo.
Aniya, dahil epektibo pa lamang ang batas sa Abril 12, doon pa lang maaaring magsimula ang monitoring—at Mayo 12 pa ang pinakamaagang petsa na maaaring magpulong ang Development Budget Coordination Committee (DBCC) upang magrekomenda ng posibleng pagsuspinde ng excise tax.
“Ang bureaucracy pa, (kaya) baka Hunyo na ito maramdaman ng ating mga kababayan,” aniya.
* Maayos na Paggamit ng P230 Bilyon
Binigyang-diin din ni Lacson ang pangangailangang magamit nang maayos ang humigit-kumulang P230 bilyong pondo mula sa 2025 at 2026 badyet. Kabilang dito ang halos P200 bilyong hindi pa na-oobliga at hindi pa nailalabas na pondo sa 2026 GAA, at P31 bilyon sa 2025 GAA.
Aniya, dapat unahin ang mga sektor na pinakaapektado gaya ng transportasyon, dahil ang pagtulong dito ay makikinabang din ang mga commuter, lalo na ang mula sa middle- at low-income na sektor.
Bagaman maaari ring gamitin ang pondo para sa ayuda, sinabi niyang dapat tiyakin ng pamahalaan ang isang data-driven na sistema upang masigurong ang tunay na nangangailangan—at hindi mga politiko o kanilang kamag-anak—ang makikinabang.
“Dapat planuhin ng gobyerno, malinaw ang direction, saan paggagamitan itong pondo na available, at kung saan gagamitin ang ibang power na nakapaloob sa state of energy emergency,” aniya.
Dagdag ni Lacson, sang-ayon si Executive Secretary Ralph Recto sa kanyang mungkahing huwag munang ilabas ang pondo para sa mga item sa badyet na may markang “For Issuance of Special Allotment Release Order” (FISARO) o “For Later Release,” lalo na kung ito ay nagmula sa mga insertions ng mambabatas na hindi dumaan sa konsultasyon sa regional development councils at implementing agencies.
* Panawagan na Suspendihin ang VAT
Nagbabala si Lacson na ang mga panawagang isuspinde ang value-added tax (VAT) sa petroleum products ay nangangailangan ng masusing pag-aaral dahil sa malaking epekto nito sa kita ng pamahalaan.
Aniya, kung ang pagsuspinde ng excise tax ay maaaring magdulot ng pagkawala ng humigit-kumulang P200 bilyon sa kita ng gobyerno, maaari namang lumampas sa P320 bilyon ang mawawala kung pati VAT ay isususpinde.
“Hindi ganoon kasimple. Tinitingnan natin suspend-suspend para masiyahan ang kababayan pero ang impact sa GDP natin matindi. Tayo rin in the long or medium term tayo din ang matatamaan,” aniya. Ernie Reyes
