KAPAG iniisip ng mga Pilipino ang mga dinastiyang pampulitika, madalas nating naiisip ang mga pamilyar na apelyido na paulit-ulit sa kapangyarihan: ang amang dating gobernador, ang anak na kongresista, o ang pamangking naghahanda tumakbo bilang alkalde. Ngunit lampas sa lantad na pagsasalin ng kapangyarihan sa pagitan ng mga lalaki, may mas tahimik na katotohanan—mahalagang papel din ang ginagampanan ng mga kababaihan sa pagpapatuloy ng mga dinastiyang ito.
Hindi man sila laging nasa harap, ang mga asawang babae, anak na babae, kapatid, at balo ay madalas na nagsisilbing mga tahimik na arkitekto ng kapangyarihan. Sila ang tumutulong magpanatili ng impluwensya at tinitiyak na tuloy-tuloy ang galaw ng makinang pampulitika ng kanilang pamilya.
Sa maraming lugar sa bansa, nagsisilbi rin silang tagapagpatatag sa panahon ng transisyon. Kapag may term limit ang isang opisyal, kadalasang ang asawa o anak na babae ang pansamantalang pumapalit hanggang makabalik ang orihinal na kandidato. Kapag may batikos mula sa publiko, ang karisma at gawaing pangkomunidad ng isang matriarka ang tumutulong magpahupa ng tensyon. Sa ganitong paraan, nagiging panangga at tulay ang mga kababaihan—pinananatili ang kapangyarihan habang ginagawa itong mas katanggap-tanggap sa publiko.
Ngunit hindi lamang ito simpleng suporta o katapatan. Istratehikong papel din ang kanilang ginagampanan. Sila ang nag-oorganisa ng mga kampanya, nakikipag-alyansa sa ibang makapangyarihang pamilya, at nagpapakilos ng mga lokal na network. Madalas din silang nangunguna sa mga programang pangkomunidad na nagpapakita sa pamilya bilang mapagkalinga at aktibo. Dahil dito, ang kanilang papel ay lampas sa simbolismo—sila ay mga tagapamahala ng kampanya, “kingmakers,” at kung minsan ay ang tunay na nagdidikta ng galaw sa likod ng entablado.
Para sa ilan, ang pagdami ng mga babaeng politiko mula sa mga dinastiya ay tila senyales ng pag-unlad para sa kababaihan sa pamumuno. Ngunit may kasamang dilema ito. Kapag ang landas patungo sa kapangyarihan ay nakabatay lamang sa dugo o pag-aasawa, hindi nito pinalalawak ang demokratikong partisipasyon—lalo lamang nitong pinatitibay ang pagiging eksklusibo.
Sa Pilipinas, kung saan mahigit 70% ng Kongreso ay nagmumula sa mga pamilyang may dinastiyang pampulitika, mahalagang itanong: ang mga babaeng ito ba ay tunay na bumabasag ng mga hadlang, o bahagi lamang ng estratehiya upang mapanatili ang kapangyarihan ng iilang pamilya?
Ang hamon sa mga botante ay hindi basta-bastang isisaisantabi ang mga babaeng ito, kundi suriin ang mga istrukturang naglilimita sa kung sino lamang ang may pagkakataong mamuno. Ang tunay na representasyon ng kababaihan sa pulitika ay nangangahulugang pagbubukas ng mas maraming espasyo para sa kababaihan mula sa iba’t ibang antas ng lipunan.
Sa huli, kahit madalas silang nasa likod lamang ng entablado, hindi maikaiila ang impluwensya ng mga kababaihan sa mga dinastiyang pampulitika. Ngunit kung nais ng isang mas inklusibo at tunay na kinatawang demokrasya, kailangang lumampas ang usapan sa mga apelyidong nasa balota—sapagkat minsan, ang pinakamakapangyarihang tao ay hindi ang nasa puwesto, kundi ang taong tumulong upang mailagay siya roon.
* * *
SHORT BURSTS. Para sa mga komento o reaksyon, mag-email sa [email protected] o mag-post sa @Side_View sa X app (dating Twitter).
