SA pagbubukas ng usapan sa badyet ng 2027, isang hindi komportableng reyalidad ang kaharap ng gobyerno: kulang ang nagagastos. At baka hindi rin ito nagkataon. Matapos ang daan-daang bilyong pisong nalunod sa ghost flood-control projects at iba pang anomalya, parang nag-aalangan na ngayon ang mga ahensya — takot na ang susunod na proyekto ay mauwi lang sa panibagong iskandalo.
Pero ang ulan, hindi naghihintay.
Nitong nakaraang weekend, muling lumubog sa baha ang Metro Manila at mga karatig-lugar dahil sa walang tigil na habagat. Ayon sa National Disaster Risk Reduction Management Council, 261,048 katao ang naapektuhan at walo ang nasawi dahil sa bagyong Luis at Maymay. Nalubog ang mga kalsada, nag-evacuate ang mga komunidad, at napilitang magpakawala ng tubig ang mga dam sa Benguet habang tumataas ang lebel ng reservoir.
Parang paulit-ulit na lang ang eksena. Mula Ondoy noong 2009 hanggang Carina noong 2024 — at ngayon, ganito na naman. Walang nagbago.
Oo, mas matindi na ang ulan dahil sa climate change. Pero hindi pwedeng doon na lang natin isisi lahat.
Basura pa rin ang bumabara sa drainage at ilog. Tuloy-tuloy ang walang kontrol na development at pagkalbo ng kagubatan na sumisira sa mga watershed. At habang tumataas ang dagat, mas nalalagay sa panganib ang mga baybaying komunidad. Matagal na nating alam ang mga problemang ito — at alam din natin ang mga solusyon.
Ang problema, hindi lang baha. Pati tiwala, lubog na rin.
Yung pondong dapat sana’y panlaban sa baha, napunta sa korapsyon — sa mga “kontrabida” hindi sa komiks, kundi nasa loob mismo ng gobyerno.
Kaya ngayon, tanong: paano tayo uusad kung ang sistemang dapat nagpoprotekta sa atin ay siya pang may problema?
Hindi pwedeng tumigil na lang sa paggastos.
Tama ang babala ng ilang analyst: delikado kung lilipat tayo mula sa maling paggastos papunta sa wala nang paggastos. Hindi rin pwedeng ma-paralyze ang byurukrasya. Oo, kailangan ng pananagutan. Pero kung mababa ang ginagamit na pondo, dapat alamin kung bakit — hindi agad pinuputulan ng badyet.
Hindi naghihintay ang baha.
Kaya kung may natitira pang seryosong opisyal, oras na para kumilos — higpitan ang pagbabantay sa paggastos at ayusin ang oversight. Dapat ding mas maging agresibo ang Kongreso sa pagbabantay.
Hindi naman misteryo ang solusyon: linisin ang mga drainage at ilog; alagaan at ayusin ang mga watershed; higpitan ang development at deforestation; pabilisin ang mga proyektong kailangan at maayos ang plano; at tulungan ang mga komunidad na apektado ng pagtaas ng dagat.
At higit sa lahat, siguraduhin na bawat piso, may napupuntahan.
May wala pang dalawang taon si Pangulong Bongbong Marcos para ayusin ito. Hindi sapat ang salita — kailangan ng totoong “political will” at disiplina.
Darating at darating ang ulan. Ang tanong: handa na ba tayo?
* * *
SHORT BURSTS. Para sa mga komento o reaksyon, mag-email sa [email protected] o mag-post sa @Side_View sa X app (dating Twitter).
