MAAARING wala sa kamay ng Maynila ang digmaan sa Middle East, ngunit ang nangyayari sa mga gasolinahan dito ay hindi.
Nagising ang mga motorista noong Martes sa isang masakit na realidad: nagsimula ang mga lokal na kompanya ng langis na magpatupad ng pagtaas sa presyo ng gasolina mula ₱17 hanggang ₱24 kada litro. Nagulat din ang mga commuter nang halos dumoble ang presyo ng Grab, Joyride, InDrive at iba pang TNVS sa rush hour.
Ayon sa Department of Energy, ipatutupad ang mga pagtaas sa paunti-unting adjustment mula Marso 10 hanggang 16 upang mabawasan ang epekto. Ngunit gaano man ito gawing “malambot,” mabigat pa rin ang tama sa mga motorista at mamimili.
Malaki ang epekto ng pagtaas ng diesel. Hindi lamang ito dagdag-gastos sa bulsa — parang lindol ito sa ekonomiya. Ang gasolina ang nasa puso ng supply chain. Kapag tumaas ang gastos sa transportasyon, tumataas din ang presyo ng mga gulay mula sa mga probinsiya at ang bayad sa delivery ng mga trak. Sa huli, ang pamilyang Pilipino ang sasalo sa dagdag na pasanin.
Hindi maiiwasan ang bahaging ito ng problema. Umaangkat ang Pilipinas ng humigit-kumulang 80 hanggang 85 porsiyento ng fuel nito. Tulad ng sinabi ng dating energy secretary na si Jericho Petilla, “price-taker” ang bansa — malaki ang impluwensiya ng pandaigdigang presyo ng langis sa lokal na merkado.
Ngunit may bahagi na maaari nating kontrolin: ang oportunismo.
Bago pa man ipatupad ang opisyal na adjustments, naglabas na ang DOE ng show-cause orders laban sa 54 gasolinahan na pinaghihinalaang nagtatago ng suplay o maagang nagtaas ng presyo. May ulat pa na isang istasyon ang nagtaas ng presyo ng diesel nang higit sa 54 porsyento sa loob lamang ng isang gabi, habang may isa pang nagtaas ng higit sa 40 porsyento bago ang nakatakdang adjustment. Hindi ito simpleng galaw ng merkado — manipulasyon ito ng presyo.
May mga ulat din na ubos ang suplay sa ilang gasolinahan sa probinsya. Ayon kay Energy Secretary Sharon Garin, may sapat na suplay ang bansa para sa humigit-kumulang walong linggo. Binalaan din niya na ang mga istasyong tumatangging magbenta habang naghihintay ng mas mataas na presyo ay lumalabag sa mga direktiba ng pamahalaan.
Kaya dapat maging matatag ang tugon ng gobyerno. Hindi lamang dapat bantayan ng DOE ang mga istasyong ito — dapat ding bawiin ang permit ng mga mapatutunayang nagsamantala at magsampa ng kaso kung kinakailangan. Ang pagbubunyag sa mga lumalabag ay magpapakita na hindi kukunsintihin ang pananamantala sa panahon ng krisis.
Inatasan na rin ang Philippine National Police na tumulong sa pagmomonitor ng humigit-kumulang 14,000 gasolinahan sa buong bansa at suriin ang mga bodega upang maiwasan ang pagtatago ng suplay.
Samantala, dapat ding kumilos nang mabilis ang Pangulong Bongbong Marcos. Maaari siyang humingi ng emergency powers mula sa Kongreso upang pansamantalang mabawasan ang excise tax sa petrolyo.
Sa isang pabago-bagong mundo, maaaring wala tayong kontrol sa pandaigdigang presyo ng langis. Ngunit hindi dapat payagan ang kasakiman at oportunismo sa mga gasolinahan.
* * *
SHORT BURSTS. Para sa mga komento o reaksyon, mag-email sa [email protected] o mag-post sa @Side_View sa X app (dating Twitter).
