MAGANDANG balita para sa mga nagkamali pero karapat-dapat sa ikalawang pagkakataon — gaya ng first-time offender na naipit sa “usad pagong” na hustisya; magulang na napilitang lumabag sa batas para may maihain sa mesa; at bilanggo na tunay na nagbago.
Inaamyendahan ng Supreme Court ang mga patakaran sa detention para bigyang-daan ang house arrest, medical confinement, community-supervised release, at compassionate release para sa matatanda at maysakit na nakapagsilbi na ng minimum.
Umaasa si Chief Justice Alexander Gesmundo sa mga mekanismong ito upang matupad ng Justice Sector Coordinating Council ang tungkuling bawasan ang siksikan sa kulungan. Kasabay ng plea bargaining at Continuous Trial guidelines, pinalawak nito ang Justice Zones mula pito tungo sa 20 sa loob ng limang taon. Sa Naga City, bumaba ang congestion rate mula 300% tungo sa 50%.
Hindi biro ang problema. Umabot sa 690% ang jail congestion noong 2017. Makalipas ang ilang taon ng reporma, nasa 281% pa rin ito noong Agosto. Ang mga kulungan natin ay parang sardinas na lang ang kulang sa label.
Pero teka.
Ang pagpapalabas sa mga nakakulong ay isang bagay. Ang pagbabalik sa kanila sa lipunan ay ibang usapan. Dito pumapasok ang pag-aalinlangan ng mga sumusunod sa batas.
Tingnan ang “community supervision.” Matagal nang kapos sa tauhan ang Parole and Probation Administration. Kung kulang ang nagbabantay, sino ang tunay na nagbabantay?
Sa Bilibid, kapag may security vacuum, hindi ito kusang napupuno ng rule of law. Madalas, sariling sistema ng mga gang ang pumapasok — gang rule sa kapwa preso. Kapag gang ang umako sa puwang na dapat ginagampanan ng estado, mahirap tawagin iyon na rehabilitasyon.
Idagdag pa ang kawalan ng halfway houses at reintegration programs. Kung kahit bagong graduate ay hirap makahanap ng trabaho, ano ang laban ng isang bagong laya? Kapag sarado ang mga pinto sa bawat aplikasyon, maaaring ang pagbabalik sa krimen ay magmukhang mas realidad kaysa panganib.
May problema rin sa tiwala. Kung walang mahigpit at corruption-resistant na screening, walang garantiya na ang hardened repeat offender ay hindi makalulusot dahil sa papeles sa halip na tunay na pagbabago. Pagbalik sa komunidad, dala niya ang dating mga koneksyon.
Malinaw sa mga legal opinion: dapat discretionary ang mga ito. Hindi dapat maging express lane palabas ng pananagutan.
Kaya tanong: nilulutas ba talaga natin ang problema, o inililipat lang?
Ang arrest quotas, mabagal na prosecution, at mahihigpit na batas sa droga na walang piyansa — iyan ang makina ng overcrowding. Kung hindi haharapin ang mga ugat, mapupuno rin ang kulungan.
Decongestion? Oo. Sang-ayon ako. Pero dahan-dahan. May tauhan, safeguards, at rehabilitasyon.
Kung wala ang mga iyon, baka ang second chance ay maging second problem lamang.
* * *
SHORT BURSTS. Para sa mga komento o reaksyon, mag-email sa [email protected] o mag-post sa @Side_View sa X app (dating Twitter).
