ISANG dating yaya ng aking mga anak ang umabot sa isang sandaling ipinagmamalaki — ang kanyang kaisa-isang anak na lalaki ay magtatapos na sa elementarya. Gayunman, sa kamakailang pulong ng Parents-Teachers Association, ipinaalam sa kanila na iisa lamang ang pinapayagang bisita bawat bata sa loob ng auditorium. Pagkaraan nito, narinig ko rin ang kaparehong patakaran sa isa pang pampublikong paaralang elementarya — sa Project 4, Quezon City — malapit sa aming tinitirhan.
Doon ako napaisip: pinahihintulutan ba talaga ito ng Department of Education — ang ahensyang may pinakamalaking pondo sa pamahalaan? Isang magulang lang; isang upuan; isang saksi sa isang mahalagang yugto ng buhay ng bata na inabot ng maraming taon ng sakripisyo upang marating?
Para sa Firing Line, ang patakarang “isang magulang lamang” sa mga seremonya ng pagtatapos ay hindi simpleng katamaran ng burukrasya — ito ay institusyonal na kalupitan na ibinabalatkayo bilang usaping lohistika.
Noon, may pandemya — lockdown, quarantine, mga bakanteng silid-aralan, online na graduation, nakapatay na mikropono, at mga diplomang malabo sa screen. Buong henerasyon ng mga batang Pilipino ang naagawan ng normal na mga ritwal ng pagdaraan. Walang entablado. Walang palakpakan. Walang yakap. Walang mga magulang na buong pagmamalaking nanonood. Naunawaan iyon ng mga pamilya — dahil totoo ang takot, at mahalaga ang kaligtasan.
Ngunit ngayon, ano na ang dahilan: maliit ang venue? Kulang ang upuan? Limitado ang espasyo? Abalang administratibo? O tahimik na kawalang-pakialam ng mga punong-guro, superintendent, at opisyal ng paaralan na nakalimot na kung ano talaga ang kahulugan ng araw na ito?
Hindi kailangang maging Kalihim ng DepEd upang maunawaan ang katotohanang walang batang isinilang mula sa iisang magulang lamang. Kung gayon, Secretary Sonny Angara, bakit kailangang magtapos ang isang bata na iisa lang ang nasa manonood?
Ang bakanteng upuan sa tabi ng pinahihintulutang kasama ay hindi “patakaran.” Iyon ay kawalan. Iyon ay pagtataboy. Iyon ay emosyonal na pagkakait — hindi lamang para sa magulang na naiwan sa labas ng gate, kundi para sa batang tumitingin sa madla at nakikitang kalahati lamang ng mga taong nagdala sa kanya roon.
Mas matagal nang naghintay ang henerasyong ito. Dinagdagan ng K–12 ng dalawang taon ang linya ng pagtatapos. Dalawang taon pang sakripisyo. Dalawang taon pang matrikula, baon, pamasahe, pagod, at pananampalataya — hindi lamang ng mga mag-aaral, kundi ng mga magulang na pasan ang bigat kasama nila. Mga ina at amang nagtrabaho nang mas mahahabang oras. Mga magulang na OFW na nakaligtaan ang mga kaarawan, pagtatanghal, at araw ng pasok — at ngayo’y sinasabihang hindi man lang maaaring dumalo sa graduation?
Sa kulturang Pilipino, hindi lamang ito walang pakiramdam — ito ay laban sa kultura at moral na suntok sa ibaba ng sinturon. Ano ang silbi ng values education at character formation sa mga silid-aralan kung hindi maipakita ng mga paaralan ang batayang pagkatao sa pinaka-simbolikong araw ng isang bata?
Tiyak akong ayaw marinig ng mga pamilyang Pilipino ito: “Walang pondo ang mga pampublikong paaralan.” Wala nang naniniwala riyan sa mga panahong ito! Umupa ng mga upuan. Magtayo ng mga tolda. Maglagay ng mga bentilador. Gamitin ang mga covered court. Mag-book ng auditorium, kung kinakailangan. Gastusin ang badyet sa edukasyon para sa dignidad, hindi sa mga dahilan.
Kung hindi ito kayang ganap na tugunan ng DepEd, dapat nang pumasok si Pangulong Bongbong Marcos at gawing malinaw na patakaran ito bago sumapit ang Marso. Dapat ipaalam kay Secretary Angara, sa kanyang mga division superintendent, at sa bawat punong-guro sa buong bansa: ang kaayusang isang magulang lamang bawat graduate ay hindi katanggap-tanggap. (Hindi lang sa pampublikong paaralan ito nangyayari subalit kahit sa pribado. Nagbabayad ng mahal ang mga magulang pero pagdating ng graduation ng bata, isa lang ang binibigyan ng “pass”. -Ed)
Ang graduation ay hindi problema ng crowd control. Isa itong mahalagang sandali ng pamilya. At walang batang Pilipino ang dapat mapilitang pumili kung aling magulang ang makasasaksi nito.
* * *
SHORT BURSTS. Para sa mga komento o reaksyon, mag-email sa [email protected] o mag-post sa @Side_View sa X app (dating Twitter).
