COTABATO CITY – Inilarawan ni Basilan Vice Gov. Hadjiman “Jim” Hataman bilang isang desperadong hakbang ang pagkakatuklas ng mga pre-shaded ballot sa Maluso, Basilan na aniya’y naglalayong hadlangan ang hangarin ng Bangsamoro people para sa kapayapaan, kaunlaran at sariling pamamahala, gayundin ang siraan ang Bangsamoro Federalist Party.
Sinabi ni Hataman na hindi dapat hayaang sirain ng insidente ang makasaysayang unang regular parliamentary elections sa Bangsamoro Autonomous Region in Muslim Mindanao, na aniya’y mahalagang yugto sa matagal nang paglipat ng rehiyon mula sa armadong tunggalian tungo sa pampulitika at demokratikong sariling pamamahala.
Naglabas ng pahayag si Hataman matapos ilagay ng Commission on Elections sa ilalim ng kontrol nito ang Maluso kasunod ng pagkakatuklas ng mga pre-shaded ballot sa 36 sa 68 precincts ng bayan, batay sa pinakahuling ulat sa araw ng halalan.
Iniutos naman ni Comelec Chairman George Erwin Garcia ang agarang muling pag-imprenta ng mga balota para sa mga apektadong precinct, na nagdulot ng pagkaantala sa pagboto habang nagsagawa ng pagpapalit ng mga kuwestiyonableng balota ang mga election officials upang mapangalagaan ang integridad ng proseso ng halalan.
Sinabi ni Hataman na dapat tingnan ang insidente sa mas malawak na konteksto ng hangarin ng mga Bangsamoro na makamit ang pangmatagalang kapayapaan at makapagtatag ng pamahalaang nakabatay sa malaya at tunay na pagpapahayag ng kagustuhan ng mamamayan.
Ayon sa bise gobernador, lumilitaw na maaaring bahagi ang insidente ng pagtatangkang hadlangan ang hangaring ito at pahinain ang tiwala ng publiko sa proseso ng halalan, kabilang ang posibilidad na siraan ang BFP bilang isang partidong kalahok sa unang regular parliamentary elections.
Gayunman, walang tinukoy si Hataman na indibidwal o grupo na maaaring responsable sa insidente.
Wala rin pang opisyal na finding ang Comelec na nagtatatag kung sino ang naglagay ng mga marka sa mga balota o kung ano ang motibo sa likod ng insidente, kaya’t anumang pagtukoy sa posibleng responsable ay mananatiling bahagi ng isinasagawang imbestigasyon ng mga election at law-enforcement authorities.
Ang agarang pag-aksyon ng Comelec at kautusan nitong muling mag-imprenta ng mga apektadong balota ay nagpapakita ng pagsisikap ng poll body na matiyak na hindi makokompromiso ng insidente ang mas malawak na proseso ng halalan.
Mahalaga ang insidente sa Maluso dahil isa ito sa mga pangunahing voting areas sa Basilan, na may 32,121 registered voters, batay sa mga paghahandang inilabas ng provincial Comelec office bago ang Election Day.
Sa buong Basilan, may 248,245 registered voters, 1,571 established precincts at 534 clustered precincts sa 210 barangay.
Pumasok ang Basilan sa Election Day matapos ang mga pampublikong paninindigan ng mga opisyal ng pamahalaan, security forces, election authorities at mga lider ng Moro Islamic Liberation Front na pangalagaan ang isang mapayapa at mapagkakatiwalaang halalan.
Noong Setyembre 9 sa Lamitan City, lumagda ang mga kinatawan ng pamahalaan at MILF sa mga panuntunang naglalayong palakasin ang koordinasyon ng kani-kanilang ceasefire mechanisms habang isinasagawa ang halalan.
Binigyang-diin naman ni Basilan Gov. Mujiv Hataman, na lumahok sa nasabing commitment, na ang isang mapayapang halalan ay hindi lamang nangangahulugan ng kawalan ng karahasan kundi nangangailangan din ng integridad at kredibilidad ng proseso ng pagboto.
Dahil dito, ang insidente sa Maluso ay naganap sa gitna ng patuloy na pagsisikap ng mga stakeholder sa probinsya at rehiyon na maiwasan ang karahasan at mapanatili ang tiwala ng publiko sa unang parliamentary elections sa Bangsamoro.
Para kay Hataman, ang nararapat na tugon ay ang masusing imbestigasyon sa insidente habang hinahayaang magpatuloy ang mga lehitimong botante sa paggamit ng kanilang karapatang pumili ng mga kinatawan.
Mahalaga, aniya, na matiyak na hindi hahayaang madiskaril ng mga insidenteng tulad nito ang mas malawak na demokratikong transisyon o muling buhayin ang takot at tunggalian na matagal nang sinisikap malampasan sa pamamagitan ng Bangsamoro peace process.
Ang BFP ay kabilang sa mga regional political party na lumalahok sa parliamentary elections, kung saan may mga kandidato itong tumatakbo sa Basilan at iba pang bahagi ng BARMM.
Bahagi ang paglahok ng partido sa mas malawak na pagbabago ng mga puwersang pampulitika sa Bangsamoro mula sa armadong pakikibaka tungo sa demokratiko at parliamentaryong pakikilahok.
Sa unang regular parliamentary elections, pipiliin ang 80 miyembro ng Bangsamoro Parliament na siyang maghahalal sa Chief Minister ng rehiyon.
Dahil dito, mahigpit na mino-monitor ang halalan bilang mahalagang pagsubok sa Bangsamoro transition at sa kakayahan nitong isulong ang demokratikong sariling pamamahala. RNT
