HINDI biro ang alegasyon ni Zaldy Co na sinabihan siya ng utos mula sa Ferdinand “Bongbong” Marcos Jr. at sa kanyang pinsang si Martin Romualdez na mag-insert ng humigit-kumulang ₱100 bilyon sa pambansang budget para sa 2025.
Kung totoo ito—o kahit malapit sa katotohanan—malaki ang epekto dahil hindi lang ito usapin ng pondo, kundi ng integridad ng pamahalaan at ng tiwala ng publiko.
Una, ang magnitude ng halagang ₱100 bilyon ay nagpapakita ng matinding kapangyarihan sa likod ng budget process. Ayon kay Co, tinawag siya ng Department of Budget and Management at sinabihan na “isinabatas na ni Pangulo” ang mga insertion na ito.
Ibig sabihin: kung tama ang kanyang sinasabi, may direktang implikasyon ang Malacañang sa pag-uukol ng pondo—isang bagay na dapat ay may checks and balances.
Ikalawa, ang epekto sa demokratikong proseso. Ang pambansang budget ay dapat transparent at batay sa pangangailangan ng bayan. Pero kung may “insertion” na ganyan kalaki—at ayon sa beses na utos ng pinakamataas na liderato—nabubura ang linya sa pagitan ng serbisyo publiko at politikal na kapangyarihan.
Pati na rin ang tanong: Sino ang makikinabang? Bakit ang ganitong halaga? Ano ang proyekto? Paano nasiguro ang kalidad? Dahil kung walang sapat na paliwanag, ito’y tila pinto sa nepotismo, patronage, o power politics.
Ikatlo, ang epekto sa tiwala ng tao. Hindi na bago ang mga alegasyon tungkol sa “pork barrel”, ghost projects, at anomalya sa infrastructure sa ating bansa. Pero ang nangyayari ngayon — isang dating mambabatas mismo ang nagsasabi ng ganitong linya — ay nagpapahirap sa sinumang mamamayang naghahangad ng malinaw at patas na pamahalaan.
Sa madaling salita: kung ang pondo para sa bayan ay ginagamit – o inaakalang ginagamit – para mapalitan ang mandato sa serbisyo, ano na lang ang magiging saysay ng mga diskusyon tungkol sa accountability?
Ngunit hindi pa rin tapos ang usapan. May nagsasabi din na kinakailangan ni Co na harapin ang kanyang pahayag sa ilalim ng panunumpa upang maging may timbang. At ang palasyo naman ay panay ang pagtanggi—nangangailangan ng masusing imbestigasyon para malaman ang tunay na nangyari.
Sa huli, ang tanong ay hindi lamang kung sino ang may sala, kundi kung anong mensahe ang ipapadala nito sa mamamayan? Ibig bang sabihin na “ang gobyerno ay bukas, responsable, at may sistema para pigilan ang abuso?” O ang kapangyarihan ay madaling gamitin para sa sariling kapakanan?
Para sa akin, ngayon lang muling nag-“sabog” ang ganitong klase ng usapin sa paningin ng publiko. At kung hindi mabigyang linaw, ang resulta ay mas malaking disenfranchisement—higit pa sa kung ano ang naiwan ng mga nakaraang iskandalo.
Dahil dito, hinihikayat kong magkaroon ng immediate at independent investigation, pag-release ng mga dokumento, at panagutin ang sinomang sangkot—walang pinipili. Dahil ang ₱100 bilyong pondo ng bayan ay hindi dapat gawing biktima ng politika.
At bilang mamamayan, may karapatan tayo, at tungkulin natin, na gawing tanong ang mga alegasyong ito hanggang sa makuha natin ang malinaw na sagot.
